Het lijkt een functie uit lang vervlogen tijden: Rijksheer. Het kost weinig moeite om een ‘Rijksheer’ in gedachten aan de zijde van Willem van Oranje te zien. Rijksheren én –dames bestaan nog steeds. Deze rijksfunctionarissen hebben een belangrijke functie als het gaat om crisismanagement. En daarom overleggen zij regelmatig met elkaar én met de VRU. De laatste Rijksherendag was op 21 juni met veel interessante onderwerpen op de agenda.

Dijkgraven, directeuren van de GGD’en of Rijkswaterstaat, provinciaal vertegenwoordiger van de Voedsel- en Warenautoriteit en bijvoorbeeld een regionaal militair commandant van Defensie: het zijn allemaal personen die de titel Rijksheer of Rijksdame dragen. ‘Het zijn eigenlijk regionaal vertegenwoordigers van het ministerie’, licht Fred Maijer toe. Hij werkt op de afdeling bevolkingszorg en partners van de VRU. ‘Deze mensen spelen een belangrijke rol bij crisisbeheersing en rampenbestrijding. Bij een grotere crisis zit je al snel met overlap van bevoegdheden. Daar komen zij in beeld. Ieder heeft daarin zijn of haar eigen expertise. Bij een grote influenza-uitbraak neemt de GGD het voortouw. Als het om de waterwegen gaat, zal dat Rijkswaterstaat zijn.’

Afstemmen
Vanuit het Rijk is bepaald dat al deze provinciale vertegenwoordigers minimaal een of twee keer per jaar samenkomen. Om te netwerken, kennis uit te wisselen en te zorgen dat ze precies op de hoogte zijn van elkaars vaardigheden. Maijer: ‘Dat is dus de Rijksherendag. De laatste was 21 juni. Het ene jaar neemt de VRU het voortouw in de organisatie, het andere jaar is dat de provincie. Maar de VRU is wel altijd aanwezig. Je moet het eigenlijk zo zien dat de VRU de veiligheid in provincie Utrecht coördineert en allemaal lijntjes heeft naar deze partners. Ze moeten hun werkzaamheden wel goed op elkaar afstemmen!’

Stuw en cyber security
Dit jaar zat de Commissaris van de Koning in de provincie Utrecht, Willibrod van Beek, de bijeenkomst voor. Er stonden twee onderwerpen op het programma: de stuw bij Grave die was geramd door een schip en cyber security. ‘De situatie rondom de stuw in Grave speelde niet in onze regio, maar illustreert mooi met hoeveel partijen je te maken kan krijgen in een crisis. In dit geval was het Rijkswaterstaat, de provincies Gelderland en Noord-Brabant waren erbij betrokken en zelfs België. Er waren problemen met de woonschepen vanwege het lage water. Complicerende factoren met mist: daar kwam het KNMI in beeld. De kwestie is nog altijd niet afgerond en ligt op het bordje van de Onderzoeksraad, maar dit illustreert wel heel mooi hoe een crisis verloopt. Op welk moment wordt naar welk veiligheidsniveau opgeschaald? Die samenwerking komt niet tot stand áls er een crisis plaatsvindt, maar is er al veel langer. Daarom verloopt het dan zo soepel’.

De conclusie rondom dit onderwerp was dan ook dat voorbereiding en goed contact met de ketenpartners van essentieel belang zijn. Informatievoorziening speelt een grote rol. ‘Het onderwerp sloot goed aan bij het werk van Rijksheren en –dames. Het maakte goed duidelijk hoe een crisisorganisatie op dat moment functioneert.’

Toekomst: dreiging of uitdaging
Het tweede grote onderwerp was cyber security. Ook een actueel onderwerp rondom een grote hack-aanval in juni. ‘Het was een boeiend onderwerp. Daar zorgde filosoof Ruud Veltenaar voor. Hij hield de aanwezigen voor wat we kunnen verwachten in de toekomst. Eigenlijk is het verhaal: we weten het niet, we kunnen het niet tegenhouden, maar we moeten er wel wat mee. Wanneer is een aanval bedreigend, hoe kunnen we kennis delen? Wat kunnen gevolgen zijn? Bruggen die worden geblokkeerd. Gaan we in de toekomst nog met de trein of bestel je een auto die voor komt rijden? Ik moet zeggen dat dit vooral een onderwerp was dat de mensen echt stil kreeg. Omdat het iedereen treft.’

Het geeft goed aan dat veiligheid op vele verschillende vlakken speelt. Maijer: ‘En dat we dus vaak moeten afstemmen. Op een Rijksherendag, maar ook tijdens verschillende kleinere bijeenkomsten. Zodat we op de hoogte blijven en snel kunnen handelen op het moment van een crisis. Rijksheer mag dan een term zijn uit lang vervlogen tijden, maar de noodzaak en de invulling ervan is zeer actueel.’